タスク４＿理解の難しい日本語コミュニケーション

タスク４

มีคำสั่งให้นิสิตนึกตัวอย่างภาษาญี่ปุ่นที่ตนเองฟังหรืออ่านมา
แล้วไม่เข้าใจ "ไม่เข้าใจ" ในที่นี้ไม่ได้หมายถึงภาษาญี่ปุ่นนั้นมีคำศัพท์
หรือรูปไวยากรณ์ที่ยากทำให้ไม่เข้าใจ แต่เป็นความไม่เข้าใจว่าทำไมคนญี่
ปุ่นจึงมีวิธีการสื่อสารเช่นนั้น ไม่เข้าใจว่าคนญี่ปุ่นต้องการจะสื่ออะไร
จะเป็นตัวอย่างที่ตนเองประสบมา หรือได้ยินมาจากเพื่อนก็ได้ และให้
อธิบายว่าเหตุไฉนจึงรู้สึกว่าลักษณะการสื่อสารดังกล่าวไม่เข้าใจหรือยาก

タスクนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้นิสิตหันกลับไปมองภาษาที่เจ้าของภาษาใช้
และเพื่อแลกเปลี่ยนประสบการณ์การใช้ภาษาญี่ปุ่นกับเพื่อน และคิดหรือ
พยายามหาเหตุผลมาอธิบายลักษณะการสือสารในภาษาญี่ปุ่นที่ยากสำหรับ
ชาวต่างชาติ

นิสิตส่งตัวอย่างที่น่าสนใจผ่านทาง blackboard มามากมาย
ตัวอย่างที่นิสิตยกขึ้นมาถามและรู้สึกว่ายากที่สุดคือ

สำนวนที่นิสิตคิดว่ามีลักษณะไม่ชัดเจนทำให้ไม่เข้าใจว่าจะสื่อว่ามีความ
หมายตามตัวอักษรหรือความหมายที่ซ่อนอยู่

เช่น

การใช้คำว่า ちょっと

สถานการณ์　ชาวต่างชาิติคนหนึ่ง(เพื่อนนิสิต)นำเอาบทความวิชาการไปให้
อาจารย์ที่ปรึกษาชาวญี่ปุ่นอ่านเพื่อรับคำวิจารณ์ อาจารย์อ่านแล้วบอกว่า
この論文はちょっと。เพื่อนของนิสิตตีความว่ามีปัญหานิดหน่อยจึงนำ
กลับไปแก้เท่าที่จะทำได้ เมื่อนำเอามาให้อาจารย์อ่านอีกครั้ง อาจารย์ตก
ใจเพราะคำว่า この論文はちょっと。ในภาษาญี่ปุ่นไม่ได้มีความหมาย
ว่านิดหน่อย แต่แปลว่า "ใช้ไม่ได้" ชาวต่างชาติคนนั้นรู้สึกเสียเวลาแก้ไข
งานเพราะไม่เข้าใจความหมายที่ถูกต้อง

การใช้คำว่า いいよ
มีนิสิตหลายคนสงสัยการใช้คำว่า いいよ　ว่าหมายถึง เชิญ โอเึค หรือ
จะแปลว่า ไม่เป็นไร ดี
สถานการณ์ นิสิตบอกคนญี่ปุ่นว่าจะเลี้ยงข้าว คนญี่ปุ่นตอบว่า いいよ
นิสิตเข้าใจว่าแปลว่าโอเค(เลียงได้) แต่พอตอนจะจ่ายเงินคนญี่ปุ่นกลับ
เป็นคนควักกระเป๋าจ่ายเงิน เลยสงสัยว่าจะรู้ได้อย่างไรว่าแปลว่าอะไร

การสังเกตความหมายของいいよสังเกตได้หลายอย่าง เช่นจากทำนอง
เสียง ถ้าเสียงค่อนข้างสูงตรง よ　มีแนวโน้มว่าจะแปลว่า เชิญ โอเค
ได้ ถ้าเสียงค่อนไปทางต่ำหน่อยที่ よ　มีแนวโน้มว่าจะแปลว่า ไม่เป็น
ไรมากกว่า แต่กฎนีไม่เสมอไป

อย่างไรก็ตาม ในสถานการณ์นี้ถึงแม้ว่าคนญี่ปุ่นอยากจะบอกว่าเชิญ
(เลี้ยงได้)ก็จะไม่มีทางใช้いいよ เพราะการสื่อสารของคนญี่ปุ่นจะ
ต้องเกรงอกเกรงใจ ไม่เบ่งและแสดงการอนุญาต(ให้ชาวบ้านเลี้ยงตน)
ได้ ดังนั้นก็จะไม่มีวันใช้いいよในความหมายนี้อยู่แล้ว หากอยากจะ
ให้คนเลี้ยงจริงๆก็อาจจะใช้คำว่า いいの？(จะดีหรือ) หรือพูดอย่าง
อื่นถามเพื่อความแน่ใจ หรือขอบคุณมากกว่า

สำนวนเชิญชวน
นิสิตหลายคนสงสัยว่าคนญี่ปุ่นชอบเชิญไปบ้าน ไม่ทราบว่าเป็นแค่
あいさつหรืออยากให้ไปจริง หรือตอนจะจากกันบอกว่า またタイ
に遊びにいくので、その時また会ってください。นิสิต
ฟังแล้วนึกว่ามีกำหนดจะมาไทยเร็วๆนี้ จึงรีบถามว่าเมื่อไหร่แต่จริงๆ
แล้วเป็นแค่คำทักทาย

กรณีนี้ต้องสังเกตว่าคนญี่ปุ่นพูดจริงหรือไม่ หากมีการพูดถึงเวลา
ที่จะเชิญหรือมาจริงก็คงจะจริง หากไม่มีก็คงเป็นแค่คำทักทาย


ตัวอย่างที่น่าสนใจมากคือตัวอย่างการแสดง配慮(เกินไป)ของ
คนญี่ปุ่น ซึ่งอ่านได้ที่BB ของวิจิตรา ตัวอย่างที่คล้ายกันและ
น่าสนใจคือ ตัวอย่างทีปรากฎในงานวิจัยของ笹川1996ที่ปรากฎ
ใน

笹川洋子 1996 「異文化の視点から見た日本語の曖昧性
－在日外国人留学生調査より－」　『日本語教育』
第89号　日本語教育学会

และเขียนไว้ดังนี้

●あるポルトガル人の女性（在日10年）はかつての教え子
　の結婚式に誘われた時、誘われたことは理解できたが
　「ご迷惑ではないでしょうか」等の否定的な表現が多く、
　 自分が出席することを相手は喜んでいないのではないか
と感じ、出席を迷ったとインタビューに答えていた。
(笹川1996)
●　おみやげをあげた時、「これを探すのは大変だったで
しょう」と言われた。その人が喜んでいるかどうか分から
なかった。(笹川1996)

เป็นการแสดงการเกรงอกเกรงใจที่ยากสำหรับชาวต่างชาติ(รวมทั้งคนไทย)
ด้วย

ในตอนท้ายจึงได้พูดถึงคำที่แสดงลักษณะของการสื่อสารในภาษาญี่ปุ่น
คือ 察する　และ フォローする（相手の意図を読み取ること、
相手が話しやすい（返事しやすい）ようにフォローすること）
ซึ่งเป็นลักษณะการสื่อสารหนึ่งในภาษาญี่ปุ่นที่เข้าใจยากสำหรับชาวต่าง
ชาติ

สัปดาห์หน้าจะเป็นการนำเสนอของนิสิต นิสิตจะมาเล่าให้ฟังถึง目標ใน
การเรียนภาษาญี่ปุ่นของตนในภาคการศึกษานี้ และจะวางแผนและปฎิบัติ
อย่างไร และจะประเมินให้ได้ตรงกับแผนที่วางไว้อย่างไร